Îran

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
جمهوری اسلامی ایران
Jomhuri-ye Islāmi-ye Irān


(Komara Îslamî ya Îranê)
Îran

Ala
Mertal
Sirûda netewî:
Sirûda Komara Îslamî
Zimanên fermî Farisî
Zimanên nefermî Kurdî, azerî, beluçî, erebî, turkmen û gelek zimanên din
Serxwebûn 1 Avrêl 1979 (Sazkirina Komara Îslamî)
Paytext Taran
Serokdewlet Mahmūd Ahmadinejād
Rûerd ‎1.648.195 km²
Gelhe 71.208.000 (2007[1])
Berbilavî 40 kes/km²
Dirav Riyal
Navçeya demjimêrî (UTC) UTC+3:30
Nîşana înternetê .ir
Koda telefonê 98


Nexşeya welêt


Taran, serbajarê Îranê


Îran an jî Komara Îslamî ya Îranê (bi farisî: جمهوری اسلامی ایران Jomhuri-ye Islāmi-ye Irān) welatekê Rojhilata Navîn e. Îran li bakur bi Ermenistanê, Azerbaycanê û Turkmenistanê re, li rojava bi Tirkiye û Îraqê re, li rojhilat bi Afxanistan û Pakistanê re û li başûr bi Kendava Farisî û Kendava Omanê re û li aliyê din ê wan herduyan re bi Kuweyt, Erebistana Siûdî, Bahreyn, Qeter, Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî û Ommanê re hevsî e.

Mezhebê fermî yê Îranê Şî û zimanê fermî jî Farisî ye.

Bi dirêjahiya dîrokê rola jeostratejîka Îranê giring bûye. Sedema vê giringiyê jî cihê wê li navenda Ewroasyayê ye. Îran yek ji damezrêner û endamên Neteweyên Yekgirtî, Welatên Alînegir û Rêxistina Welatên hilberînerê Petrolê (OPEC)ê ye.

Rojhilata Kurdistanê niha ji aliyê siyasî ve parçeyek ji Îranê ye.

Tabloya Naverokê

Nav

Peyva Îranê bi koka xwe ji peyva Aryanê re nêzîk e û ramana wê welatê Aryanan e. Hêjayê gotinê ye ku peyva Îraq anko Îrak a cîranê Îranê ye jî, bi koka xwe ve bi heman peyvê re têkildar e.

Di dîrokê da navê Aryanan û Parsiyan bi giştî ji bo wan herêman li kar bû ku niha Banî a Îranê pêktînin. Lê bikaranîna peyvên mîna Arî, Arya û Aryanayê li Îranê ji bo demên berî pêxemberê Îranî Zeradeştî tê gotin. Ev nav di Avestayê da (xeyîn ji parên ku dibêjinê Gat) hatine misogerkirin. Rengê ramana Ayîryaê tiştekê nêzîkî necîb, paqij an bilind e. Ayîrya daînhava bi ramana welatê Ariyan û Ayîryan Vaç bi raman welatê kok ê Ariyan ve girêdayî ye, ji wê hatiye.

Ziman

Zimanê fermî yê Îranê farisî ye, lê kurdî, azerî, beluçî, erebî, turkmen û gelek zimanên din jî lê tên peyivîn.

Erdnîgarî

Welatê Îran li navberî welatên Îraq li rojava, Tirkiye, Ermenistan û Azerbaycan li bakurê rojava, Pakistan û Afxanistan li rojhilatê, Turkmenistan li bakurê rojhilatê ye. Herwisa li bakurê Îranê gola Kaspiyen an jî Derya Mazenderan heye. Li başûrê Îranê jî Kendava Farisî û derya Omanê hene.

Parêzgehên Îranê

Li Îranê 30 parêzgeh hene:

  1. Parêzgeha Tehran
  2. Parêzgeha Qom
  3. Parêzgeha Merkezî
  4. Parêzgeha Qazwên
  5. Parêzgeha Gîlan
  6. Parêzgeha Erdebîl
  7. Parêzgeha Zencan
  8. Azerbaycana Rojhilat
  9. Azerbaycana Rojava
  10. Parêzgeha Kurdistan
  11. Parêzgeha Hemedan
  12. Parêzgeha Kirmaşan
  13. Parêzgeha Îlam
  14. Luristan
  15. Xûzistan
  1. Çarmihal û Bextiyarî
  2. Kûgîluyî û Buwêr Ehmed
  3. Parêzgeha Bûşêhr
  4. Parêzgeha Fars
  5. Hormozgan
  6. Sîstan û Belûçistan
  7. Parêzgeha Kirman
  8. Parêzgeha Yezd
  9. Parêzgeha Îsfehan
  10. Parêzgeha Simnan
  11. Mazenderan
  12. Gulistan
  13. Xorasana Bakûr
  14. Xorasana Rezewî
  15. Xorasana Başûr
C:Commons
 Di Wikimedia Commons da medîyayên derbarê Îran hene.



Asya Dewletên Asya

Afxanistan | Azerbaycan | Bangladeş | Behreyn | Brûneî | Bûtan | Çîn | Endonezya | Erebistana Siyûdî | Ermenistan | Fîlîpîn | Gurcistan | Hindistan | Îran | Îraq | Îsraîl | Japonya | Kamboçya | Korêya Bakur | Korêya Başûr | Kuwêt | Laos | Libnan | Malezya | Maldîv | Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî | Mongolya | Myanmar | Nepal | Oman | Pakistan | Qeter | Qazaxistan | Qirgizistan | Rûsya | Singapûr | Srî Lanka | Sûrî | Tacîkistan | Tayland | Taywan | Tirkiye | Tîmora rojhilat | Turkmenistan | Urdun | Ûzbêkistan | Viyetnam | Yemen


Ev gotara bi soranî jî heye: ئيران :ەڤ گۆتارێ بی سۆرانی


Ji "http://ku.wikipedia.org/wiki/%C3%8Eran" hatiye standin.

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.